Dự án chống ngập TP.HCM vẫn chưa gỡ được nút thắt thanh toán

Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) được kỳ vọng hoàn thành trong năm 2026. Khi đưa vào vận hành, công trình sẽ góp phần kiểm soát ngập cho khu vực khoảng 570 km², phục vụ hơn 6,5 triệu người dân và nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Kiểm toán Nhà nước, những vướng mắc liên quan đến cơ chế thanh toán vẫn chưa được xử lý dứt điểm, dù Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm tháo gỡ khó khăn cho dự án.

Nhiều phương án xử lý chưa phù hợp quy định

Theo báo cáo kiểm toán, UBND TP.HCM đã đề xuất một số phương án thanh toán kết hợp giữa ngân sách và quỹ đất để tiếp tục triển khai dự án. Tuy nhiên, các phương án này được cho là chưa phù hợp với quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm ký hợp đồng BT.

Cụ thể:

Phương án sử dụng vốn đầu tư công để thanh toán hợp đồng BT chưa phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 40/NQ-CP.

Đề xuất dùng ngân sách địa phương thông qua HIFC để cho dự án vay cũng chưa đáp ứng quy định tại Nghị định 147/2020/NĐ-CP.

Dù Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 40/NQ-CP (2021) và Nghị quyết 212/NQ-CP (2025) nhằm tháo gỡ các vướng mắc, tiến độ xử lý vẫn còn chậm và chưa giải quyết được các vấn đề cốt lõi.

Dự án dừng thi công hơn 5 năm

Do chưa hoàn tất thủ tục thanh toán, dự án đã phải tạm dừng thi công từ ngày 15/11/2020. Việc này khiến ngân hàng ngừng giải ngân vốn và kéo theo chi phí tài chính gia tăng.

Đến ngày 21/11/2025, tổng chi phí lãi vay phát sinh của dự án đã lên tới khoảng 2.297 tỷ đồng.

Sau hơn 9 năm vẫn chưa xác định được quỹ đất đối ứng

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là việc xác định quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư.

Theo hợp đồng BT ký năm 2016:

Dự án dự kiến được thanh toán bằng 3 khu đất.

Có thể bổ sung thêm 4 khu đất khác.

TP.HCM cam kết hoàn tất việc xác định quỹ đất trong vòng 9 tháng kể từ ngày 27/5/2016.

Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, tức sau hơn 9 năm 6 tháng, thành phố vẫn chưa xác định chính thức quỹ đất thanh toán, chưa xác định giá trị quỹ đất và cũng chưa thực hiện việc thanh toán cho dự án.

Kiểm toán Nhà nước đánh giá tiến độ này chậm đáng kể so với cam kết ban đầu.

Nhiều khu đất còn vướng pháp lý

Báo cáo kiểm toán cho thấy quá trình chuẩn bị quỹ đất đối ứng phát sinh nhiều bất cập:

Một số khu đất phải điều chỉnh diện tích.

Một số khu đất thay đổi quy hoạch.

Một số trường hợp chưa hoàn tất thủ tục pháp lý.

Đáng chú ý, có những khu đất chưa đủ điều kiện nhưng vẫn được đưa vào danh sách dự kiến thanh toán, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc khiếu kiện trong tương lai.

Theo cơ quan kiểm toán, việc chậm xác định quỹ đất là nguyên nhân quan trọng khiến phương án tài chính của dự án chưa thể hoàn thiện.

Tổng mức đầu tư tăng hơn 4.500 tỷ đồng

Theo số liệu kiểm toán:

Trong thời gian dự án dừng thi công, nhiều hệ lụy đã phát sinh như:

Chi phí lãi vay tiếp tục tăng.

Một số thiết bị đã mua có nguy cơ hết thời hạn bảo hành.

Nguy cơ lạc hậu công nghệ đối với các hạng mục đã đầu tư.

Kiến nghị sớm hoàn tất phương án tài chính

Từ kết quả kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước kiến nghị UBND TP.HCM:

Khẩn trương rà soát và hoàn thiện phương án tài chính.

Xác định và hoàn tất thủ tục quỹ đất thanh toán theo đúng quy định.

Kiểm điểm trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan đến việc để dự án kéo dài nhiều năm.

Theo cơ quan kiểm toán, việc sớm tháo gỡ các vướng mắc không chỉ giúp dự án chống ngập trọng điểm của TP.HCM sớm hoàn thành mà còn hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực đầu tư đã bỏ ra trong thời gian dài.